Có lẽ nghề làm bánh khoai lang ở Ninh Diêm (Ninh Hòa, Khánh Hoà) đã xuất hiện từ rất lâu. Theo thời gian, nghề này dần rơi vào quên lãng, ít người biết tới. Thế nhưng những người tâm huyết với nghề vẫn cố giữ lấy nghề, mong sao cách làm bánh mãi trường tồn với thời gian…
BÁNH CỦA NGƯỜI NGHÈO
Tình cờ, tôi biết đến sản phẩm bánh khoai lang – “đặc sản” của vùng quê Ninh Diêm – là nhờ người bạn ở đây mang ra thành phố làm quà. Nhâm nhi miếng bánh bên tách trà ngon, mùi gừng nồng lên mũi, vị ngọt bùi của khoai, của đường khiến tôi muốn tìm hiểu nguồn gốc loại “đặc sản” này. Anh Nam, Phó Chủ tịch Hội Nông dân xã đưa tôi đến nhà chị Hoa (thôn Phú Thọ 2), một trong số ít hộ còn làm loại bánh này. Chị Hoa vui vẻ tiếp chúng tôi, không quên lấy bánh do chính tay mình làm ra đãi khách. Chị Hoa kể: “Tôi làm bánh từ khi còn là một cô bé. Lúc đó cả làng đều làm. Nghề này khổ lắm, phải dậy từ khuya để tranh thủ phơi bánh cho kịp nắng, không khéo gặp mưa sẽ hỏng. Trước đây, bánh này dành cho người nghèo, tầng lớp bình dân. Vùng này hồi đó trồng khoai lang rất nhiều. Khoai lang ăn không hết, người ta nghĩ cách làm bánh ăn cho đỡ ngán. Lâu dần, nhiều người cùng làm nên thành nghề. Nhưng bây giờ, nghề này đã mai một. Trong xã chỉ còn vài hộ theo nghề”. Nếm trải qua nhiều nghề, từ làm muối, thợ may đến y tá nhưng cuối cùng chị Hoa vẫn “trụ” lại với nghề này. “Tuy vất vả nhưng vui, làm ra sản phẩm là có tiền ngay, không phải đầu tư, suy nghĩ gì nhiều” – chị Hoa tâm sự. Còn mẹ của chị Hoa cho biết, nghề làm bánh khoai ở Ninh Diêm không biết có từ lúc nào, nhưng khi bà lớn lên đã thấy ông bà nội mình làm.
Vùng đất Ninh Diêm ngoài làm muối, người dân còn trồng khoai lang. Ngày xưa, khi mới lập làng, khoai lang được trồng nhiều vô kể. Chính vì vậy, nghề làm bánh khoai lang xuất hiện.
MAI MỘT LÀNG NGHỀ
Trong những ngày hè này, chị Hoa có thêm cô cháu gái đang học lớp 12 giúp sức. Tùy theo đơn đặt hàng, mỗi ngày hai cô cháu làm từ 10-20 kg khoai (20 kg làm ra 1.000 cái bánh). Họ phải dậy từ khuya, đem khoai rửa sạch, luộc, lột vỏ, bỏ vào cối giã nhuyễn. Sau khi đã thêm “gia vị”: gừng, đường, mè, nguyên liệu làm bánh được đưa vào khuôn. Sau khi đưa nguyên liệu vào, người thợ dùng dao sắc cắt ngang, thế là miếng bánh ra lò. Người thợ chỉ cần gỡ nhẹ chiếc bánh ra đặt lên vỉ và đưa ra phơi nắng. Đơn giản vậy nhưng để làm thành thạo không dễ dàng, bởi khâu cắt bánh làm sao cho miếng bánh phẳng, không làm cho bột theo con dao ra ngoài rất khó. Sản phẩm bánh khoai ở Ninh Diêm có 2 loại: loại đặc biệt (chất lượng tốt) giá bán 700 đồng/cái; loại thường giá 500-600 đồng/cái. Bánh khoai có thể ăn trực tiếp, đem nướng hay chiên tùy thích. Chính vị ngọt của khoai, của đường, mùi thơm của gừng, mè đã khiến cho nhiều người dù đã sang “trời Tây” vẫn nhớ mãi đến “đặc sản” vùng muối. Chị Hoa kể: Có Việt kiều về nước tâm sự rất xúc động: “Em đem sang Mỹ làm quà nhưng chẳng dám ăn, phải cắt nhỏ để dành ăn từ từ. Nếu ăn hết, kiếm đâu mà mua, âu cũng là đặc sản gợi nhớ quê hương…”. Người Ninh Diêm ra nước ngoài khá nhiều, mỗi lần về quê là đặt hàng bánh khoai lang để làm quà. Nhưng bánh khoai khá dày nên không thể mang nhiều. Giờ đây, chị Hoa có mối bán ổn định, chị gửi hàng bán ở các chợ Nha Trang, Việt kiều về nước đặt hàng hay người dân đi làm ăn xa mua làm quà. Đất đai ngày càng thu hẹp, nhà mọc lên như nấm. Ninh Diêm đang chuyển mình trước làn sóng “đô thị hóa”. Diện tích đất trồng khoai lang cũng vì thế mà thu hẹp. Vì vậy, muốn sản xuất bánh quanh năm, người làm bánh phải đặt mua nguyên liệu ở nhiều nơi khác như: Đà Lạt, Đaklak, Đaknông, các tỉnh miền Đông Nam bộ…
Cùng với tiến trình đô thị hóa, nghề làm bánh khoai lang ở Ninh Diêm ngày càng thu hẹp. Số người còn giữ lấy nghề như chị Hoa chỉ đếm trên đầu ngón tay. Thậm chí, thế hệ trẻ ở đây rấi ít người biết đến đặc sản nổi tiếng của quê mình. Khôi phục và phát triển nghề truyền thống với đặc sản bánh khoai lang cần được quan tâm để hương vị của nó được giữ mãi.
QUANG VIÊN
